جستجو
    جستجوی پيشرفته  
صفحه اصلی
 
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
پیامدهاى نگاه آلوده و شهوت انگیز
1,861
 
 
Tahoor_invitation

بیشتر مسائل زندگى ما به نگاههایمان بستگى دارد. انتخاب همسر، شغل، خانه، دوست و صدها موضوع دیگر، همه با «نگاه» پیوند دارد. چشم و نگاه آدمى، از مهم‏ترین عناصر مؤثر در تصمیم‏گیرى است و منشأ اغلب نفرت‏ها، اشتیاق‏ها و انتخاب‏ها، نگاه است. آدمى نمى‏تواند از تأثیر شنیده‏ها و دیده‏هایش بر مغز جلوگیرى كند. این تأثیرپذیرى به كمك شبكه اعصاب و فعالیت مغز صورت مى‏گیرد و شخص نمى‏تواند با تلقین، چندان از تأثیر آن بكاهد. به همین علت است كه در قرآن كریم، اهل ایمان از نگاه ناسالم و شنیدن چیزهاى ناروا پرهیز داده شده‏اند، البته انسان در مقابل هر شنیدن و هر دیدنى، مسئولیت دارد. در سوره اسراء، آیه 36 آمده است: «اِنَّ السّمْعَ وَ البَصَرَ وَ الفُؤادَ كُلُّ أُوْلَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً، همانا گوش و چشم و قلب، همه آنها مورد سوال واقع خواهند شد». پدیده نگاه، پدیده‏اى به ظاهر سطحى و زودگذر است، ولى تأثیرات اندوه‏بار آن را با بیان و قلم نمى‏توان نشان داد. این نوشتار، پدیده «نگاه آلوده» را از دیدگاه «روان‏شناختى» مورد بررسى قرار مى‏دهد.

آدمى، موجودى لذت‏جو است كه دوست دارد از همه حواس خود به نوعى لذت ببرد، هر چند پیوسته در شناخت لذت دچار اشتباه مى‏شود و خود و دیگران را به خطر مى‏افكند. نگاه براى انسان هنگامى منشأ لذت است كه با تمركز همراه باشد و ذهن را به خدمت بگیرد. انگیزه چشم‏چرانى جز این نیست كه فرد با تمركز در هنگام نگاه و استخدام تخیّلات، در دنیاى خیال به هوسرانى مى‏پردازد. در حقیقت لذت نگاه، برگرفته از تخیّلاتى است كه نگاه در درون فرد مى‏پروراند. نگاه و تخیّل را هیچ گاه نمى‏توان از یكدیگر جدا ساخت و بیننده، هر چند پاكدامن باشد و نگاه هوس‏آلود نكند، نمى‏تواند ذهن را از تخیّل غیر ارادى برهاند. با نگاه متمركز به چهره زیبا و مناظر شهوت‏انگیز، ذهن براى ارضاى غریزه تحریك شده، به صحنه‏سازى مى‏پردازد و از خصوصیات پیدا و ناپیداى آنچه دیده است، تصویرى خیالى درست مى‏كند و در عالم خیال به بهره‏ورى مى‏پردازد. در چنین حالت، ذهن فعال و قدرتمند انسان دچار نوعى ركود و اختلال مى‏شود و از تفكر در امور متعالى و نوآورى سازنده دور مى‏ماند و دچار نوعى استثمار فكرى مرموز مى‏شود كه وى را از هر گونه تفكر دیگر باز مى‏دارد. این پدیده ذهنى، نخستین عامل به وجودآورنده زمینه گناه براى شخص است؛ بخصوص در دوران جوانى و دوران بحران غرایز. با دور شدن شخص از تربیتِ انسانى و دینى، چشم او كه لطیف‏ترین اعضا و مهم‏ترین آنها براى شناسایى چیزها است، به عاملى تبدیل مى‏شود كه صاحب خود را به تباهى مى‏كشاند.

پاره‏اى از آثار و پیامدهاى نگاه
در گفتار پیشوایان معصوم علیهم السلام، جملاتى مشاهده مى‏شود كه به جوانب تأثیرات روانى و حتى اجتماعى نگاه، اشاره دارد. حضرت امام صادق(ع)مى‏فرماید:«النَّظرُ بریدُ الزِّنا؛ نگاه شهوت‏آلود، نامه‏رسانِ زناست.» گویا نگاه متمركز و آلوده با ارسالِ تلگرافى بسیار فورى، بیننده اعضاى بدن را به انجام روابط ناسالم دعوت مى‏كند. امام على(ع) مى‏فرماید: «چشم، دیده‏بان عقل و پرچمدار و جاسوس دل است». در حقیقت دیده‏بان، مشاهدات خود را به مركز اطلاعات گزارش مى‏كند و در آنجا است كه نسبت به مشاهداتِ او تصمیم‏گیرى و نیروها بسیج مى‏شوند. در بدن نیز مغز است كه پیام‏هاى چشم را دریافت مى‏كند و به تلاطم مى‏افتد و هورمون‏هاى محرّك غرایز را به سراسر بدن گسیل مى‏دارد. آنچه در مغز رخ مى‏دهد شاید همان باشد كه در این فرموده امام صادق(ع) نهفته است: «النَّظَرةُ بَعْدَ النظرَةِ تَزرعُ فى القلب الشهوةَ و كفى بِها لِصاحبها فتنة ؛ نگاههاى پیاپى، بذر شهوت را در دل مى‏افشاند و همین امر براى هلاكت بیننده كافى است». نگاه مانند برخورد دو سیم مخالف (مثبت و منفى) و متصل كردن آنها به هم است كه جرقه‏اى شدید است بر خرمن ایمانِ شخص نگاه كننده و چند لحظه بعد، از خرمن ایمان او جز توده‏اى خاكستر باقى نمى‏گذارد و آنگاه است كه فروغ عقل هر خردمندى خاموش، و پند و نصیحت، بى‏اثر و ترس از آبروریزى و لغزش، فراموش مى‏گردد.

تیرهاى زهرآگین
انكار نمى‏شود كه مشاهده چهره نازیبا، نظر انسان را جلب نمى‏كند و تمایلات غریزى را به هیجان نمى‏آورد. از همین‏رو ذهن آدمى بیشتر چهره‏هاى زیبا را در خاطر حفظ مى‏كند. همین امر سبب مى‏شود كه انسان پیوسته از مشاهداتش چیزهایى را به یاد آورد كه براى او هیجان‏آور و تحریك‏كننده است و آنگاه به هوس افتد و در جستجوى گناه برآید یا تلخىِ تحمل را بچشد و دچار بیمارى‏هاى روانى گردد. در فرموده‏اى از حضرت امام صادق(ع) چنین آمده است:«النظرةُ سهمٌ من سهامِ اِبلیسَ مسمومٌ، نگاه (آلوده) تیرى از تیرهاى زهرآگین ابلیس است». زهر نگاه، همان اوهام جنسى است كه در كوتاه‏ترین زمان، سراسر جسم و روح آدمى را دستخوش تلاطم مى‏كند. خاطره صحنه مشاهده شده، در مغز تداعى و به تكاپوى اعضا مى‏انجامد. فرد كه مى‏داند دستیابى به آنچه دیده برایش به آسانى ممكن نیست، در اندیشه فرو مى‏رود و روانش در فشار قرار مى‏گیرد و ظرفیت عصبى او به انتها مى‏رسد و دچار فشار روانى (استرس) مى‏گردد. در این باره هنوز آدمیان سخنى پر ارج‏تر و سنجیده‏تر از این نگفته‏اند كه امام صادق(ع) فرمود:«ما اغْتَنَمَ احدٌ بمثلِ ما اغتَنَم بِغَضِّ البَصَرِ؛ هیچ كس بهره‏اى به چنگ نیاورده كه همانند بهره وى از راه فرو نهادن چشم، باشد.»

تشویش روانى
بیمارى‏هاى روان‏تنى (پسیكو سوماتیك) شامل آن دسته از ضایعات جسمى است كه منشأ آن، مسائل روانى است؛ مثل بعضى از انواع كم‏اشتهایى، بى‏قرارى، خستگى اعصاب، سردرد و بیمارى قلب. گاهى انسان به ناراحتى‏هاى جسمى مثل دل‏درد دچار مى‏شود و پزشك هیچ عامل جسمى براى آن نمى‏یابد و منشأ را تنها مسائل روحى و روانى مى‏بیند. كم نیستند افرادى كه به سبب فقر، نداشتن همسر خوب یا خانه و فرزند، به بیمارى‏هاى جسمى مبتلایند. بسیارى از افسردگى‏ها و آزردگى‏هاى روانى محصول مشاهده صحنه‏هاى مهیّج و تحریك‏كننده است. زمانى كه فرد به هر علت با اخلاق و آداب انسانى و اصول مذهبى بیگانه باشد، مشاهده صحنه‏هاى هیجان‏انگیز، روحِ كامجویى و لذت‏طلبى وى را تحریك مى‏كند اما چون عوامل طبیعى و موانع اجتماعى از لذت بردن او جلوگیرى مى‏كند، احساس محرومیت و فشار روانى درونش را مى‏گدازد. از طرفى، اگر هم موانع اجتماعى در میان نباشد، ضایعات دیگرى پیش روى اوست كه نمونه آن را جوامع بى‏بند و بار دچارند. براى این بیمارى هیچ دارویى شناخته و تجویز نشده است. درمان آن كنترل چشم است و تهذیب نفس. نسخه پزشكان، استراحت، تفریح، شنا كردن و سفر است. اما استفاده از اینها در محیط اجتماعى آلوده و دور بودن از تربیت اخلاقى جز تشدید بیمارى، نتیجه‏اى ندارد. درمان بیمارى‏هاى «پسیكو سوماتیك»، منحصر به پیشگیرى یا بازگشت به موقعیت پیش از بیمارى است.

امام على(ع) فرموده است: «من اَطلقَ طَرْفَهُ كَثُرَ اَسَفُه ؛آنكه چشم خود را آزاد نهد، تأسف و اندوه وى بى‏پایان شود» و نیز امام صادق(ع) فرمود:«كَمْ مِن نظرةٍ قصیرةٍ اَورثَتْ حَسْرةً طویلَةً؛ چه بسیار نگاه كوتاهى كه حسرت دامنه‏دارى در پى آورد». شخصى كه نگاهش را مَهار نكند، بى‏آنكه پس از نگاه بهره‏اى به چنگ آورده باشد، تنها حسرتى تلخ برایش خواهد ماند. كمپلكس روانى ـ كه امروزى‏ها گویند ـ محصول همان حسرتى است كه در روایت بدان اشاره شده است. البته اینجا سخن از نگاه لحظه‏اى است نه چشم‏چرانى پیاپى. شك نیست كه نگاه هر چه طولانى‏تر باشد، مخاطره ‏انگیزتر است. آنچه گذشت، ویژه نگاه مرد به زن نیست. نگاه گناه‏آلود (معنادار) زن به مرد نیز همین آثار را به جاى خواهد گذاشت. از فرموده‏هاى رسول خدا(ص) است كه: «خشم خداوند نسبت به زنِ شوهردارى كه دیدگانش را به غیر شوهر یا به نامحرمان بدوزد، شدید است. در این صورت خداوند همه اعمال او را بى‏نتیجه (بدون پاداش) مى‏گرداند.»

افسردگى

بیمارى روانى كه محصول چشم‏اندازى به مناظر شهوت‏انگیز مى‏باشد، «افسردگى» است. این بیمارى، نامى براى نوعى حالت روانى است كه فرد نسبت به مسائل پیرامون خود بى‏تفاوت و كم‏اهمیت مى‏شود. امروزه مردم آن را به اشتباه، همان بى‏حوصلگى تصور مى‏كنند، در حالى كه این دو با یكدیگر تفاوت دارند. افسردگى، نوعى اختلال روانى است كه گاه همانند فلج شدن اعضا كه شخص را از حركت باز مى‏دارد، فرد را از هر حركت و تصمیم باز مى‏دارد و نسبت به همه چیز بى‏تفاوت مى‏كند. چنین فردى از چیزهایى رنج مى‏برد كه نمى‏تواند منشأ آن را بشناسد. آنگاه كه شخص پیوسته نظاره‏گر زیبایى‏هاى زنان یا مردان باشد و هیجان او به ناكامى بینجامد، غمى جانكاه او را به بیمارى افسردگى دچار مى‏كند كه درمانش از خیلى بیمارى‏هاى جسمى، سخت‏تر و طولانى‏تر است.

ناسازگارى و ناهنجارى
شخص مبتلا چون پس از مدتى دریابد كه رنجش وى، از چه عاملى سرچشمه گرفته و مطمئن شود كه هوسش به لذتى نمى‏انجامد، راه عقده‏تكانى و تخلیه در پیش مى‏گیرد. اگر در بیرون خانه به گناه آلوده نشود و به تصور خود آرام نگیرد، در خانه تلافى مى‏كند. دوست دارد همه را به زیر سلطه و خشونت خود در آورد و آنچه خود روا مى‏بیند، به آنها تحمیل كند. نهیب مى‏زند، ناسازگارى مى‏كند و بدین گونه از اعضاى خانواده‏اش انتقام مى‏گیرد. اگر همسر نیز داشته باشد، رفته رفته توقعاتش از همسر اوج مى‏گیرد و احساس مى‏كند براى دستیابى به لذت بیشتر باید همسرش را مورد فشار قرار دهد. در این صورت همسرش ناچار است جوابگوى تمایلات كسى باشد كه به ناروا تمایلات او برافروخته و كام نامشروع خواسته و كامروا نشده است. دور نیست كه در همین مرحله، میان آنها اختلاف دامنه‏دار افتد یا به انحرافاتى گرفتار شوند.

عشق و خودكشى
بر پایه تحقیقات و گزارش‏ها، خودكشىِ عاشقانِ شكست‏خورده، بیشتر در جوامعِ غیر مذهبى و نامعتقد به حجاب و حریم، رُخ مى‏دهد و ناپوشیدگى بانوان، عاملِ اصلى یا جنبى آن است. امام على(ع) در این باره مى‏فرماید:«رُبَّ صَبابَةٍ غُرسَتْ من لحظَةٍ؛ بسا عشقى كه بذر آن به یك لحظه (نگاه كوتاه) در دل افشانده شود». براى كسى كه رنج عشق را نچشیده باشد، تعجب‏آور است كه بشنود كسى در اثر ناكامى در عشق، خودكشى كرده است. خودكشى‏ها اگر از ابلهى نباشد، از كوتاه ‏بینى و نداشتن جهان‏بینى عمیق است. عاشقى كه همه چیز را در این دنیا خلاصه مى‏كند، وقتى در عشق شكست بخورد دیگر انگیزه‏اى براى ادامه زندگى نمى‏یابد و جز خودكشى راهى نمى‏بیند اما كسى كه از یك جهان‏بینى عمیق برخوردار است و به مرحله باطن دنیا و مرحله آخرت، اعتقاد دارد، عشق را آزمونى مى‏داند و عدم موفقیت را تقدیرى براى امتحان صبر و تحمل و چنین بینشى او را مقاوم ساخته و به ادامه زندگى امیدوار و به تقدیرها راضى مى‏گرداند ... .

بازگشت سخت
در میان گناهان آنچه به حقوق دیگران مربوط است، توبه‏اى بس دشوار دارد و برهنگى و بدحجابى، از این نمونه است. زیرا فرد بدحجاب به آسانى نمى‏تواند ضایعات اجتماعى و نابسامانى‏هاى برجاى مانده از عمل خود را برطرف كند. او مى‏بایست گناهى مساوى گناه همه كسانى را كه با رفتار وى مرتكب گناه شده‏اند، بر دوش بگیرد و اگر عمل او باعث زیان و ضرر معنوى و هدایتى شده، وزر آن بر عهده او مى‏باشد و توبه او نیز فقط با پشیمانى از گذشته و عزم بر عدم ارتكاب آن در آینده نیست بلكه باید در اصلاح فسادهایى كه از ناحیه او ایجاد شده، در حدّ امكان اصلاح بكوشد. برخى صاحب نظران آثار نگاه آلوده (چشم‏چرانى) را این گونه فهرست مى‏كنند:

1ـ دشوارى در تنفس؛
2ـ درد اطراف قلب؛
3ـ تپش قلب؛
4ـ ضعف و خستگى عمومى؛
5ـ سردرد؛
6ـ بى‏قرارى؛
7ـ بى‏خوابى و كم‏اشتهایى؛
8ـ خستگى فكرى و دماغى.

 
 
 
 
 
 
 
 
مجله پيام زن شماره 142،
مقاله نگاه آلوده، نوشته عسكرى‏اسلام پوركريمى، منابع مقاله: المستدرك الوسائل، كتاب النكاح، باب 104، ح6 و ح5 و باب 80
 
 
 
 
 
   
 
ادب و اخلاق > رذیلت های اخلاقی
 
ادب و اخلاق > فلسفه اخلاق
 
ادب و اخلاق > فلسفه اخلاق
 
 
مجله پيام زن شماره 142،
مقاله نگاه آلوده، نوشته عسكرى‏اسلام پوركريمى، منابع مقاله: المستدرك الوسائل، كتاب النكاح، باب 104، ح6 و ح5 و باب 80
   
 
 
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
   
 
 
 
طهور قرآن | دایره المعارف طهور | کتابخانه طهور | پادکست طهور | اعلام | کتاب شناسی | سایت ٥ روز | طهور فرانسه
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور