ماههای حرام از ماههای با فضیلتی است که در نزد خداوند از جایگاه خاصی برخوردار است وخداوند جداگانه از سایز ماهها از آنها نام برده است وما را به بزرگداشت آنها فرا خوانده است. ماههای حرام عبارتند از: رجب، شوال، ذیقعده و ذیحجه . خداوند می فرماید: ﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ﴾((توبة: 36): تعداد ماه‏ها نزد خداوند در كتاب الهى، از آن روز كه آسمانها و زمين را آفريده، دوازده ماه است كه چهار ماه از آن، ماه حرام است (و جنگ در آن ممنوع مى‏باشد.) بخاري ومسلم از حديث أبي بكرةآورده اند که پیامبر خدا در روز حجه الوداع در خطبه ای فرمود: "إن الزمان قد استدار كهيئته يوم خلق الله السماوات والأرض، السنة اثنا عشر شهرًا، منها أربعة حرم، ثلاث متواليات: ذو القعدة وذو الحجة والمحرم، ورجب مضر الذي بين جمادى وشعبان". قرآن كريم بیان داشته است که سال قمری مشتمل بر 12 ماه است که خداوند از میان آنها 4ماه را به عنوان ماه حرام برگزیده است.در حدیث این 4 ماه شامل 3ماه متوالی ذی القعدة وذی الحجة ومحرم، وماه رجب است که میان جمادى وشعبان قرار گرفته است.

 
هر گونه جنگ و نبرد دراین ماهها حرام شمرده شده است. سه ماه پشت سر هم و یک ماه (رجب) جدا از بقیه است. بعضی از مفسران قرآن، تحریم جنگ در این چهار ماه را از زمان حضرت ابراهیم علیه السلام می‌دانند. در عصر جاهلیت نیز این قانون به عنوان یک سنت به قوت خود باقی بود؛ هر چند آنها طبق میل خود، گاهی جای این ماه‌ها را تغییر می‌دادند، ولی در اسلام همواره ثابت و غیر قابل تغییر شد. تحریم جنگ در این چهار ماه در صورتی است که جنگ از سوی دشمن بر مسلمانان تحمیل نشود، اما در صورتی که مسلمانان مورد هجوم قرار گیرند، موظف به دفاع از از خود هستند. تحریم جنگ و خونریزی در این چهار ماه، دلایل زیادی داشته و دارد، که پایان دادن به جنگ های طولانی و دعوت به صلح و آرامش، یکی از این دلایل است؛ زیرا هنگامی که جنگجویان، چهار ماه اسلحه را بر زمین بگذارند، مجالی برای تفکر و اندیشه به وجود می‌آید و احتمال پایان یافتن دائمی جنگ بسیار افزایش می‌یابد.

خداوند به مومنین ندا در می دهد که: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلا الْهَدْيَ وَلا الْقَلائِدَ،مائدة: 2.. » اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! شعائر و حدود الهى (و مراسم حج را محترم بشمريد! و مخالفت با آنها) را حلال ندانيد! و نه ماه حرام را، و نه قربانيهاى بى‏نشان و نشاندار را. ابن كثير می گوید: شعائر الله: محارم اویند، یا اینکه آنچه را که خداوند حرام قرار داده است انجام ندهید.از این رو خداوند می فرماید ﴿وَلا الشَّهْرَ الْحَرَامَ﴾ (مائدة: 2) همان طور که سنت نبوی ماههای حرام را گرامی داشته است قرآن کریم هم چنین کرده است. خداوند می فرماید:..خداوند سال را به 12 ماه تقسیم کرده است و 4 ماه را اختصاصی نموده است.این شریعت مستقیم خداست( توبه ، 36).ابن عباس می گوید: ﴿فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ﴾ ( توبه ، 36)..در همه ماهها و سپس در این 4 ماه به نفس خود ظلم نکنید.آنها را حرام بدانید وحرمت آنها را نگه دارید،گناه کردن در آنها را مهم بشمارید و عمل صالح و اجر آنرا بسیار زیاد بدانید.قتادة گفته است: ظلم در ماههای حرام بزرگترین خطئیه و بار به نسبت ماههای دیگر است.

گزینش قاعده ای الهی است،که خداوند برجستگانی از میان مخلوقات خود دارد؛از جمله رسولانی از جمع فرشتگان و مردم،ذکر او از بین کلامش،مساجد از زمینش،رمضان و ماههای حرام از بین ماههایش،روز جمعه از ایامش وشب قدر از شبهایش.پس باید آنچه را که خداوند مهم دانسته است بزرگ داریم چرا که این بزرگداشت بخاطر عظمت خداوند در نزد اندیشمندان و روشنفکران(اولوالالباب)است. ابن کثیر می گوید: ﴿فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ،توبه، 36)..در این ماههای حرام ظلم نکنید.(منظور از ظلم نفس در اینجا آنست که ما با گناه و نافرمانی نفس خود را در جایگاهی بر خلاف آنچه که در نزد خدا دارد قرار دهیم.) زیرا گناه در این ماه بسیار مهمتر استفهمانطور که انجام معاصی در شهر حرام(مکه) هم حرمت بیشتری دارد. زیرا خداوند می فرماید ﴿وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ،حج ، 25): و هر كس بخواهد در اين سرزمين از راه حق منحرف گردد و دست به ستم زند، ما از عذابى دردناك به او مى‏چشانيم! .از اینروا انجام دادن گناه در آن غلظت بیشتری دارد؛و امام شافعی و سایر علما فی المثل دیه قتل را در این ماه بالاتر دانسته اند.

در سیره ابن هشام آمده است که رسول الله (ص) عبد الله بن جحش و تعدادی از مهاجرین را مامور کرد که جهت خبر آوردن از کاروان تجاری قریش اقدام نمایند.آنها در آخرین روز رجب به ان مکان رفتند و وقتی کاروان را دیدند با همدیگر مشورت نمودند و گفتند:سوگند به خدا که اگر این قوم را در این شب رها کنیم وارد حرم خواهند شد و از ورود ما ممانعت خواهند نمود،و اگر انها را به قتل نرسانیم در ماه حرام ما را خواهند کشت.پس تصمیم گرفتند که به آنها حمله کنند و تا جایی که توانستند عده ای از آنان را به قتل رساندند و عده ای را اسیر نمودند و اموال انها را گرفتند.هنگامی که پیش رسول الله - صلى الله عليه وعلى آله وصحبه وسلم-آمدند ،پیامبر خدا از آنها سوال کرد : "«ما أمرتكم بقتال في الشهر الحرام» چه کسی به شما امر کرده که در ماههای حرام جنگ کنید. و با انها به تندی رفتار کرد.قریشیان گفتند:محمد و اصحابش ریختن خون و غارت اموال را در ماهای حرام حلال شمرده اند. از این رو خداوند این آیات را نازل فرمود ﴿يَسْأَلُونَكَ عَنْ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنْ الْقَتْلِ، البقرة: 217): از تو، در باره جنگ كردن در ماه حرام، سؤال مى‏كنند بگو: «جنگ در آن، (گناهى) بزرگ است ولى جلوگيرى از راه خدا (و گرايش مردم به آيين حق) و كفر ورزيدن نسبت به او و هتك احترام مسجد الحرام، و اخراج ساكنان آن، نزد خداوند مهمتر از آن است و ايجاد فتنه، (و محيط نامساعد، كه مردم را به كفر، تشويق و از ايمان بازمى‏دارد) حتّى از قتل بالاتر است،در این آیه آمده است که جنگ در ماههای حرام به منزله سد کردن راه خدا و کفر به خداوند و مسجد الحرام است.

خداوند اخراج اهل آن در نزد خداوند بسیار امر سنگینی است و این کار فتنه ای است و فتنه ایجاد کردن از قتل کردن بالاتر است. در روایت مسلم آمده است که پیامبر خدا صلى الله عليه وعلى آله وصحبه وسلم در حجه الوداع با بیان خطبه ای فرمودند:« إن دماءكم وأموالكم عليكم حرام، كحرمة يومكم هذا، في شهركم هذا، في بلدكم هذا»: ریختن خون و بردن اموال یکدیگر بر شما همانند حرمت این ماه و این شهر حرام است.

کیفیت رعایت حرمت ماههای حرام

آداب و احکام ماههای حرام با همدیگر مشترک است و طبق رعایت حرمات الهی است ﴿ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ ،الحج: 30): (مناسك حج) اين است! و هر كس برنامه‏هاى الهى را بزرگ دارد، نزد پروردگارش براى او بهتر است! ﴿وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ ،حج ، 32): اين است (مناسك حج)! و هر كس شعائر الهى را بزرگ دارد، اين كار نشانه تقواى دلها است‏.

1.پرهیز از افتادن در گناهان زیرا حرمت گناه در این ماهها بیشتر است ﴿فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ،توبه، 36): در این ماههای حرام ظلم نکنید .
2.انجام دادن اعمال صالحه بیشتر در این ماهها.پیامبر خدا ارشاد فرموده است: "«صُمْ من الحُرُم واترك، صُمْ من الحُرُم واترك، صُمْ من الحُرُم واترك»: از ابتدای ماه حرام روزه بگیر و کارهای ناپسند را ترک کن ، رواه أحمد وأبو داود وابن ماجه، که اشاره به روزه 3 روز و افطار 3 روز بعدی دارد.
3.نهی از جنگ در این ماهها . از پاره اى از روايات استفاده مى شود كه تحريم جنگ در اين چهار ماه علاوه بر آئين ابراهيم در آئين يهود و مسيح و سائر آئينهاى آسمانى نيز بوده است .